مربوط به ايران مىگرديد ، مأموران مرزى كه از تركمن‌هاى پنج‌ده ، بودند و در زمان اختلاف مرزى افغان و روس به عنوان راهنما و محافظ به استخدام ما درآمده و بعد از ختم آن غائله باز در خدمت ما باقى ماندند و طبيعتا ديگر جيره‌خوار ما محسوب مىشوند ، انجام اين مهم را بر عهده داشتند . اين مأموران در ايستگاههايى بفاصلهء 6 فرسخ يا 24 ميل از يكديگر و به تعداد سه نفر در هر محل مستقر شده بودند . تربت‌جام در ميان راه هرات به مشهد واقع است و مأمور انگليسى مسئول خط در آنجا مستقر است كه به محض ورود به ديدارم آمد . در اميرآباد همراهان افغانى كه قرار بود تا اولين آبادى در خاك ايران با ما باشند ، مأموريتشان به پايان رسيد ، و ما را وداع گفتند و به سرزمين خود بازگشتند . آنها همراهان خوبى بودند و از اينكه از آنها جدا مىشديم احساس دلتنگى مىكرديم . بعد از رفتن اين عده سواران تركمن مأمور پست انجام وظايف آنها را بر عهده گرفتند و آنشب به نگهبانى و حفاظت از اردوگاه‌ها پرداختند . در دهكدهء تربت‌جام كلا دويست و پنجاه خانوار زندگى مىكنند و طايفهء جام بنا بر روايت‌هاى محلى بالغ بر چهار هزار خانوار هستند كه همگى زارع و كشاورزند و سابق بر اين رئيسى از همين طايفه بر آنها سرپرستى مىكرد . عليزار خان كه تنها باقيماندهء از خانوادهء حاكم بر اين طايفه مىباشد اكنون در فريمان است و عملا قدرت چندانى ندارد . پدر وى از رياست طايفه خلع گرديده و در حال حاضر اين طايفه تحت نظر حاكمى كه از طرف حكومت مركزى تعيين شده به سر مىبرند . آندسته از اين مردم كه در تربت‌جام هستند در درون قلعه‌اى كه بوسيله ديوارهاى گلى محصور است و در اطراف آن باغهاى متعددى قرار دارد زندگى مىكنند . مرقد شيخ جام مرد بزرگى كه نام خود را به اين ناحيه داده است در قسمت شرقى اين قلعه قرار دارد . ساختمان اين بنا مربع‌شكل است كه ايوان بزرگ و مناره‌هاى آن از فراز درختانى كه آن را احاطه كرده است از راه دور ديده مىشود . نماى ايوان بنا در ابتدا پوششى از كاشى داشته كه به خط كوفى بر آن خطوطى نقش شده بود . در حال حاضر پوشش اين طاق به شدت آسيب ديده و نوشته‌هاى موجود بر آن قابل خواندن نيست اما هنوز بر اين طاق نقش چند گل و بته سالم باقى مانده بود . در قسمت جلوى بنا تعداد زيادى مقبره به چشم مىخورد و كلا تمام محل از مسجد گرفته تا راهروها و ساختمان‌هاى اطراف حالتى مخروبه داشت . خانيكف « 1 » شرح مختصرى از زندگى شيخ جام « 2 » بدست مىدهد و

--> ( 1 ) - ايران‌شناس معروف روسى است در قرن نوزدهم مىزيسته است . او را در قسمت آثار و ابنيهء ايران تحقيقات فراوان است و بخصوص دربارهء شهر مشهد - ص 216 ، حرف خ . لغت‌نامهء دهخدا . ( 2 ) - جهت اطلاع بيشتر در خصوص آثار قديمى جام به كتاب آثار باستانى خراسان ( جلد 1 ) تأليف عبد الحميد مولوى از انتشارات انجمن آثار ملى 1354 مراجعه شود .